دێری ڕەبان هۆرمیزد

ناوی تر (جێگرەوە)

ڕەبان هۆرمز، ڕەبان هۆرمزود

بەروار

سەدەی حەوتەمی زانینی

بەرواری دۆكیومێنتكردنی پێگەی MMM
پایزی 2013
جۆری پێگە
بینا وکۆمەڵگە ئاینیەکان
Town
ئەلقوش
پارێزگا/هەرێم
پارێزگای نەینەوا
    ميديا

    دەروازەی چوونەژورەوەی دێرەکە و چواردەوری

    ژووری نوێژخوێندنی ڕۆحی پیرۆز

    ژووری بچوکی نوێژخوێندن

    شوێنی خەڵوەتگرتن و تونێلەکان (بەشی ناوەوەیان)

    گۆڕستانی پەتریارکەکان

    هەڵکۆڵراوەکان (شوێنێکی نەزانراو)

    وێنە مێژوویەكان

    دێری ڕەبان (بە سریانی واتە 'ڕەبەن'- ڕاهب) هۆرمیزد لەوانەیە بەناوبانگترین دێری مەسیحی بێت لە عێراقدا. نزیکەی کیلۆمەترێك لە گوندی ئەلقوش دوورە و بە دووری 45 کم دەکەوێتە باکوری ڕۆژهەڵاتی موسڵ. ئەم دێرە لە ناوەڕاستی ڕووی چیای بێس ئاسرا (کە بە جەبەل ئەلقوش-یش دەناسرێت) دروستکراوە. لەسەر مودەرەجێكی سروشتی (amphitheater) دروستکراوە، وا دەردەکەوێت کە لە ناو شاخەکەدا هەڵکۆڵرابێت. نزیکەی 800 م لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە و دیمەنێکی دڵڕفێنی دەشتەکانی نەینەوا و لادێ کۆنەکانی ئەو ناوچەیەی هەیە (پانۆراماکە ببینە). هەتا ئەم دواییانە، ئەم دێرە تەنها بەپێ دەتوانرا پێی بگەیت. بەڵام بەم دواییانە ڕێگایەکی قیرتاوی بۆ دروستکرا و ئێستا گەشتیار و سەردانکارە ئاینیەکان دەتوانن بە ئۆتۆمبێل بە شوێنەکە بگەن. هەر کە دەگەیتە دێرەکە، کۆمەڵگایەك دەبینیت کە لە ناوەڕاستیدا کڵێسایەك و لە هەر لایەکی کڵێساکەشەوە کۆمەڵێك خانە و ژوور هەیە. هەموو کۆمەڵگاکە ڕاستەوخۆ لەسەر تەختەبەرد دروستکراوە، بەبێ هیچ بناغەیەك. هەندێك بەشی ئەم شوێنە تەنها لە بەردە قسڵی داتاشراو دروستکراوە، بەڵام بەشەکانی تر لە ڕووکاری شاخەکەدا هەڵکۆڵراون. لەچواردەوری ئەم بینا خەڵوەتیانە و کڵێساکە، بەردەکانی ڕووکاری شاخەکە پڕە لە ئەشکەوت: جێگای ئەو خەڵوەتکارانەی کە پێشتر لێرە ژیاون و پەیوەندیان لەگەڵ دێرەکەدا هەبووە.

    دێری ڕەبان هۆرمیزد دەروازەیەکی چونەژوورەوەی شێوە کەوانەیی هەیە و لەبەشی سەرەوەی بە خاچێك ڕازێنراوەتەوە، و ناوی دێرەکەی (بە سریانی و عەرەبی و ئینگلیزی) لەسەر هەڵکۆڵراوە. هەتا ساڵانی 1930کان، ئەم دەروازەیە وێنەی بەرجەستەی مارێك لەسەر لای ڕاستی هەبوو، کە سیمبۆلی توانای شیفای قەشەکەی بوو. لەپاڵ ئەم دەروازەی چونەژوورەوەیەدا، ئەم دێرە لە بنەڕەتدا دوو دەروازەی تریشی لە ڕۆژهەڵاتەوە هەبووە، کە دەچونەوە سەر دەشتەکانی خوارەوە. بە هۆی بومەلەرزە و هۆکارە سروشتیەکانیترەوە، بەشەکانی ڕۆژهەڵاتی دێرەکە بە خراپی زیانیان بەرکەوتووە، بۆیە دەروازەکانی بەشی ڕۆژهەڵات فەرامۆشکراون و لە کۆتایدا لادراون.   

    لە دەروازەی سەرەکیەکەوە، دەچیتە ناو داڵانێکی کراوەی بچوکەوە کە کڵێسایەك و ژوورێکی میوانی لێیە، لەم شوێنەدا بەخێرهاتنی میوانەکان کراوە و چێژیان لە دیمەنی ناوازەی دەشتەکانی بەردەمی شوێنەکە بینیوە (پانۆراماکە ببینە). وێنە فۆتۆگرافیە کۆنەکانی شوێنەکە وا نیشاندەدەن کە ژووری میوانەکە بە وێنەی مارێکی گەورە و وێنەیەك کە لە هەڵۆ دەچێت ڕازێنراوەتەوە، لەسەر پڵنگێکی زەرد و مارێکی ڕەش. لە ناوڕاستی ئاژەڵەکاندا، تەختەبەردێکی مەڕمەڕ هەبووە کە دەقێکی هەڵکۆڵراوی لەسەر بووە بە زمانی سریانی. مێژووی ئەم تەختە مەڕمەڕە وا دیارە کە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی 1931، بەڵام مێژووی قردێلە زەردەکە دەگەڕێتەوە بۆ 1936 یان 1939 کە وا دیارە دواتر ئەم قردێلە زەردە دانراوە. وە هەروەها ژوورەکە بە کۆمەڵێك دەق، کە بە بۆیاخی ڕەش کراون لەسەر باکگراوندێکی سپی، بە زمانی سریانی ڕازێنراوەتەوە. ئەم دێرە کۆمەڵێك ستراکچەری تێدایە کە مێژووەکەیان بۆ کاتی جیاواز دەگەڕێتەوە، وەکو تاوەرێکی زەنگی و گۆڕستانێك. کڵێساکانی ئەم خەڵوەتگایە، بە درێژایی مێژووەکەیان، چەند جارێك نۆژەنکراونەتەوە و دووبارە بنیاتنراونەتەوە لە دوای چەندین پەلاماری وێرانکەر بۆ سەر ئەم شوێنە. و هەروەها هەر لەم شوێنەدا کڵێسایەکی نوێ و کۆمەڵێك کڵێسای بچوك و کۆمەڵێك ژووری خەڵوەتگرتن هەیە. ئەو بۆشای و ستراکچەرانەی کە زۆر دیارن لە خوارەوە تاریفکراون.

     

    ژووری نوێژی ڕۆحی پیرۆز:

    بۆ چونە کڵێسای ڕۆحی پیرۆز، دەبێت لە ڕێگەی دەروازەیەکی بچوکەوە لە دەروازەی دالانەکەوە بچیتە ناوەوە. ئەم کڵێسایە گەورەترین ستراکچەری ئەم شوێنە و نوێترین ستراکچەرە لەم شوێنەدا. کڵێسا کۆنەکە، کە لەم شوێنەدا بووە، داڕماوە. بۆیە بە تەواوی ڕووخێنراوە و جارێکی تر لەسەرەتای سەدەی بیستەمدا دروستکراوەتەوە. هەتا ساڵی 1934، وا دەردەکەوێت کە کڵێساکە میحرابە بەردینە ڕەسەنەکەی پاراستووە. ئەم میحرابە ڕازێنرابۆیەوە بە وێنەی مارێکی سەوز (کە سەری لە شێوە تیمساحێك بووە) و پڵنگێکی سەوز و سور و کۆمەڵێك نیگارسازی تری زەرد و ڕەش. و هەروەها کۆمەلێك دەقی سریانیشی تێدابووە.1

    بەشی ناوەوەی کڵێسا نوێیەکە، شوێنی سەرەکی دانیشتنەکەی پانە و میچەکەی بەرزە (پانۆراماکە ببینە). دیوارەکانی مەڕمەڕن و میحرابەکەی بە گەچی سپی ڕازێنراونەتەوە و دەقە سریانیەکان بە ڕەنگی ڕەش نوسراون. وێنەیەك کە ڕەبان هۆرمیزد نیشاندەدات، لە ناوەڕاستی میحرابەکەدا دانراوە. و هەروەها، وێنەی نوێ و پەیکەری عیسا و مەریەم و دەقی بە زمانی سریانی لە هەموو شوێنی نوێژخوێندنەکەدا دەبینرێن.

    دوو تەختە بەردی ڕەشی مەڕمەڕ کە دەقی لەسەرە بە زمانی سریانی دەکەونە بەرامبەر شوێنی چونەژوورەوەی کڵێساکە. ئەم دوو پارچە بەردە گرنگیەکی تایبەتیان هەیە. تەختەبەردەکەی سەرەوەیان تۆماری مێژووی ئەم کڵێسایە دەگەڕێنێتەوە بۆ ساڵی 1666ی زاینی، کاتێك بوومەلەرزە بینا کۆنەکەی خاپورکردووە. ئەم ستراکچەرە جارێکی تر لە ساڵی 1846دا بنیاتنراوەتەوە و لە ساڵی 1849دا نۆژەنکردنەوەی زیاتری بۆ کراوە. لە ساڵانی 1930کاندا، ئەم شوێنە و کڵێساکە بۆری ئاوەڕۆیان بۆ دانراوە. وا دیارە جارێکی تریش ئەم بینایە لە ساڵی 1978دا نۆژەنکرابێتەوە. تەختە بەردەکەی خوارەوەیان دەقەکی یادەوەری خەڵوەتکار گابرێیل دانبۆ-یە (1832ی زاینی). کە کارەکانی و ڕووداوەکانی ژیانی لە دێری ڕەبان هۆرمیزد تۆمارکردووە.

     

    کڵێسای مار هۆرمیزد:

    کڵێسای مار هۆرمیزد کۆنترین کڵێسای ناو ئەم شوێنەیە. وەك دەگوترێت، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو کاتەی ڕەبان هۆرمیزد (سەدەی حەوتەمی زاینی) لە ژیاندا بووە. ئەم کڵێسایە دەکەوێتە پشت کڵێسای نوێی ڕۆحی پیرۆز (ئەو کڵێسایەی کە پێشتر باسکرا). کڵێساکە ستراکچەرێکی درێژ و باریکە و لە ڕۆژهەڵاتەوە درێژدەبێتەوە بۆ ڕۆژئاوا، و میچێکی شیوە بەرمیلی تاق ئاسای بەرزی هەیە (پانۆراماکە ببینە). هەموو کڵێساکە بە قسڵەبەردی داتاشراو دروستکراوە. دەروازەیەك، کە دەچێتەوە سەر کڵێسای ڕۆحی پیرۆز، دەکەوێتە سوچی باشوری ڕۆژهەڵاتیەوە. شوێنی دووەم دەرگای کڵێساکەش دەکەوێتە ناوەڕاستی دیواری باشوری کڵێساکەوە و دەچێتەوە سەر ژوورێکی تری بچوك. دیواری بەشی ڕۆژهەڵات، بە کەوانەیەك، کە بەشی سەرەوەی تیژە، ڕازێنراوەتەوە، ئەمەش ئاماژە بە بۆشاییەك دەکات بۆ شوێنی میحرابێك. دوو کەوانەی بەردینی، کە بەشی سەرەوەیان لەبری کەوانەیی تەواو کەمێك تیژە، بەهۆی شێوە ستونیەکەیانەوە، بۆشاییە ئاسۆییەکە دابەشدەکەن بەسەر سێ شوێندا. یەکەم کەوانەیان لەسەر دوو ستونی بەردینەوە بەرزبۆتەوە، بەڵام دووەم کەوانەیان بە دیوارێك ڕاگیراوە کە لەبەرامبەر دیوارەکانی بەشی باشور و باکوری کڵێساکە دروستکراوە. گوڵی بچوك لە ناو شێوە کەوانەکاندا وەکو نەخش هەڵکۆڵراون. بۆشای بەشی سەرەوەی یەکەم کەوانە، لە سەردەمێکدا کراوە بە گومەزێکی بچوك کە لە خوارەوەی میچە بەرزە شیوەبەرمیلی کڵیساکەوە بەرز دەبێتەوە.  

    بە کۆی گشتی، چواردە کون لە دیوارەکانی کڵێساکەدا هەڵکۆڵراون. هەندێك لەم کونانە لە شێوەی تاقی بچوکی بازنەییدان و لە بەشی سەرەوە بە وێنەی گوڵ و گوڵزار و لە بەشی خوارەوە بە خاچێك ڕازێنراونەتەوە و هەریەکێکیان جیاوازە لەوانی دیکەیان. لە یەکێکیاندا، بەشی ناوەوەی خاچەکە بە زەخرەفەی ڕەنگاوڕەنگ (faience) ڕازێنراوەتەوە. ئەم کونانە هەتا ئێستاش، وەکو شوێنێك بۆ پیرۆزکردنی هەر کەلوپەلێك کە تێیدا دادەنرێت، بەکاردەهێنرێت.

    هەتا سالانی 1930کان، ئەم کڵێسایە پەنجەرەی نەبوو، بەڵام لە ئێستادا دوو کراوە لە میچەکەیدا بەشی ناوەوەی ڕووناك دەکەنەوە. هەر لەو شتانەی کە لەم دواییانەدا زیادکراون، دوو کێلی گۆڕە کە بەرامبەر دیواری باکور، لە نێوان دوو کەوانەکەدا، دانراون. هەڵکۆڵینە عەرەبیەکەی سەر یەکێك لە کێلەکان کاڵبۆتەوە، بەڵام ئەوەی دووەمیان ناوی مەنسور شامون کاوازی لەسەرە. ئەم کەسە لە ساڵی 1879 لە گوندی تەل کەیف، کە گوندێکی نزیکی ئەم شوێنەیە، لە دایکبووە و لە ساڵی 1961 کۆچی دوایی کردووە و هەر لەم شوێنەدا نێژراوە.

     

    ژووری خەڵوەتی ڕەبان هۆرمیزد:

    لەڕێگای ڕاڕەوێکی باریکەوە، کە نزیکەی 100 مەترێك دەچێتە ناو شاخەکەوە، دەتوانیت بچیتە ناو ئەو ئەشکەوتەوەی کە ڕەبان هۆرمیزد-ی تێدا ژیاوە و ئەو ژووری نوێژە ببینیت کە پەرستشی تێدا ئەنجامداوە. ئەم ژوورە، پانی و درێژیەکەی 2م2 و نزیکەی 3 م بەرزە و هیچ کەلوپەلێکی تێدا نیە. لەڕێڕەوی چون بۆ ئەم ژوورەدا، گۆڕی چەند پەیتریاکێك هەیە (سەیری خوارەوە بکە).

     

    ژووری خەڵوەتکارەکان:

    کاتێك نزیك دەبیتەوە لە دێری ڕەبان هۆرمیزد، لە بەشی ڕۆژئاوای شاخەکەدا کۆمەلێك ئەشکەوت لەسەر ڕووکاری بەردەکانی شاخەکە دەبینیت. ئەمانە کۆنترین شوێنی ژیانی ئەو خەڵوەتکارانە بووە کە لە ڕابردوودا لێرەدا ژیاون. نزیکەی 400 ژوورن کە بەسەر 6 ئاستدا دابەشدەبن و هەندێك لە ژوورەکان بەیەك گەیەندراون لە ڕێگەی ڕێڕەوی بچوکەوە، بەلام هەندێکیان بە هیچ ژوورێکی تر نەگەیەندراون و بە تەنهان. لە ناو هەندێك لە ژوورەکاندا، لە سەر ڕووی بەردەکاندا، کون هەڵکۆڵراون لە شێوەی کورسی دانیشتن، کە بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە ڕابردوودا وەکو تەختە خەو بەکارهێنراون. ژوورەکانی کۆتا بەشەکانی سەرەوە، باخچەی بچوکیان تێدایە کە لەلایەن خەڵوەتکارەکانەوە چاودێریکراون. گرنگترین ژووریان، ئەو ژوورەیە کە پێی دەگوترێت "ژووری نانخواردن". ئەم ژوورە 40 پێ درێژو، 20 پێ پانە، و 15 پێ بەرزە. ئەم ژوورە هێندە گەورەبووە کە جێگای 100 خەڵوەتکاری تیدابۆتەوە لە یەك کاتدا.2

    نزیکەی 40-45 ژووری خەڵوەتگرتن هەتا ساڵی 1930کان بەکارهێنراون، بەڵام پاشان بەجێهێڵدراون. هەندێك لە ژوورەکان هێشتا دەتوانیت پێی بگەیت، بەڵام هەندێکی تریان پێگەیشتن پێیان زەحمەتە چونکە تەواو جیاکراونەتەوە. هەرچەندە ژوورەکان لە ئێستادا هیچ کەلوپەلێکیان تێدانیە، هەندێکیان دەقیان تێدایە بە زمانی سریانی کە ئاماژە بە ناوی ئەو خەڵوەتکارە و ئەو ساڵە دەکات کە لەو ژوورەدا ژیاوە (سەیری "دەقەکان" بکە).

     

    گۆڕستانی پەتریاکەکان:

    ئەم گۆڕستانە دەکەوێتە سەر ئەو ڕاڕەوەی کە دەچێت بۆ ژووری ڕابەن هۆرمزید. لە نۆ گۆڕی پەیتریاکی پێکدێت کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی پانزەهەمی زاینی. هەر یەکێک لە گۆڕەکان بە پارچە بەردێکی مەڕمەڕ داپۆشراوە و بەزمانی سریانی نوسینێکی درێژی لەسەر هەڵکۆڵراوە (سەیری بەشی هەڵکۆڵینەکان بکە). ئەم پارچەبەردانە شاکاری ڕاستەقینەن، هەڵکۆڵینکاریەکان بەرجەستەن و پیتە سریانیەکان کە جواننوسییان بۆ کراوە زۆر جوان و سەرنجڕاکێشن. هەروەها لە ڕووی وێژەییشەوە، ئەم هەڵکۆڵینکاریە بایەخێکی گرنگی هەیە. لەم نوسینانەدا، پەیتریاکەکان بە جێناوی کەسی یەکەم قسەدەکەن، کە ئەمەش شتێکی نائاساییە. هەرچەندە لە کۆنتێکستێکی پرسەئامێزدان، بەڵام زۆربەیان باس لە باوەڕیان دەکەن، کە ئەمەش ڕەنگدانەوەی ئاینزانی و مەسیحیەتی کڵێسای ڕۆژهەڵاتی ئاشوری نیشاندەدات.

    • 1Awad 1934.
    • 2Awad 1934.

    سەرچاوە گشتیەکانی 'تاریف و سیمبول و دیمەنە هونەریەکان' :Awad 1934; Leroy 2004; Brock 2009.

     

    لە سەتاسەری ئەم کۆمەڵگا خەڵوەتیەدا، کۆمەڵێك دەقی بە زمانی سریانی هەن.

    دەقەکانی ناو ژوورەکان:

    دەقەکانی بە زمانی سریانی، لایەنی کەم  لە پێنج ئەشکەوتی لای بەشی ڕۆژئاوای شاخەکە، دۆزراونەتەوە.1[1] ئەمانەی خوارەوە دەقەکانن بە وەرگێڕانەوە:

    • ژووری باوکە ئەلیشا: ' لە ساڵی 1835ی عیساییدا، منی هەژار، ئەلیشا، لەم ژوورەدا دەژیام لە ماوەی فەرمانڕەوایی زۆر بەڕێز باوکە حەنان جرای ئەلقوش.'
    • ژووری برا مەنسور: 'من برا مەنسور لەم ژوورەدا دەژیام لە ساڵی 1820.'
    • ژووری 'ئۆدیشۆ': 'لە ساڵی 1995ی یۆنانیدا [1684ی زاینی]، من 'ئۆدیشۆ' گوناهبار لەم ژوورەدا دەژیام.'
    • ژووری یۆوان: 'نزا بۆ گوناهبار یۆوان بکەن.'
    • ژووری زیندان: 'لە ساڵی 1842دا، ئیسماعیل پاشا (پارێزگار)ی ئامێدی خەڵوەتکارانی زیندانی کرد و ئەشکەنجەی دان لەم ژوورەدا و خەڵوەتگاکەی تاڵانکرد.' ئێمە (خەڵوەتکاران) ئەم ژوورەمان گەورەکرد لە 1931.

    هەڵکۆڵینەکانی گۆڕستانی پەیتریاکەکان:

    نۆ تەختەبەردی مەڕمەڕ کە نوسینیان لەسەر هەڵکەندراوە بە زمانی سریانی لەسەر گۆڕەکان دانراون. ئەمیر هەراك لە کتێبێکدا هەندێکیانی بۆ زمانی ئینگلیزی وەرگێڕاوە.2

    • 1. سەیری Awad 1934 بکە.
    • 2. Harrak 2009.

    دامەزرێنەری ئەم دێرە، ڕەبان هۆرمیزد، لە سەدەی شەش یان حەوتەمی زاینی لە ناو خێزانێکی فارسی مەسیحی خەڵکی پارێزگای ئەهواز لە دایکبووە. گەشتی کردووە بۆ میزۆپۆتامیا و لەوێ چاوی بە سێ ڕەبەنی (ڕاهیب) کڵیسای ڕۆژهەلات کەوتووە. ئەم کەسانە ژیانی خەڵوەتییان پێناساندووە لە دێری ڕەبان بەدر ئیدتا. پاش بەسەربردنی زیاتر لە چل ساڵ لە دێرە جیاوازەکاندا، لە کۆتاییدا ڕەبان هۆرمیزد دەگاتە ئەلقوش. لەم شوێنە دانیشتوانە مەسیحیەکان داوای لێدەکەن کە دێرێکیان بۆ بنیاتبنێت (ئێستا دێرەکە بەناوی ئەمەوە ناونراوە). بە تەواوی ڕۆژی مردنەکەی نازانرێت، هەرچەندە وا دیارە کە لە نیوەی دووەمی سەدەی حەوتەمی زاینیدا بووبێت. شوێنی ناشتنی لاشەکەی دەکەوێتە ژێر میحرابی بەشی ڕۆژهەڵاتی کڵێساکەوە. ڕەبان هۆرمیزد پیاوی لە خۆبوردن و موعجیزەکان بوو، دێرەکەشی بە درێژایی مێژوو کراوە بووە بۆ بەخێرهێنانی خەڵك لە سەرجەم ئاین و باوەڕە جیاوازەکانەوە.

    بەدرێژایی مێژووەکەی، ڕەبان هۆرمیزد وەك یەکێك لە چالاکترین ناوەندەکانی خەڵوەتگەرایی ڕۆژهەڵاتی ماوەتەوە. وا دیارە کە نەریتی خەڵوەتگرتن و خۆ بەدوور گرتن لە کڵێسای ڕۆژهەڵاتیدا بۆ زۆرترین ماوە بە سەرکەوتووی مابێتەوە. هەرچەندە ئەم دێرە هێشتا هەر بەکاردەهێنرێت، بەڵام ڕووی بەڕووی چەندین هێرش بۆتەوە و چۆڵکراوە لە سەدەکانی پێشودا. یەکێك لە خراپترین پەلامارەکان لە سەدەی سیانزەیەمی زاینیدا ڕوویدا، کاتێك مەغۆلەکان گەیشتنە میزۆپۆتامیا و مەسیحیەکانیان کوشت و کڵێسا و دێرەکانیان بەتاڵانبردن و وێرانیانکردن.1 لە پاش ماوەیەك ژیان گەڕایەوە بۆ دێرەکە و لە کۆتای سەدەی پانزەهەمدا، ڕەبان هۆرمیزد بوو بە شوێنی دانیشتنی پەتریارکی کاسۆلیکیەکانی کڵێسای ئاشوری ڕۆژهەڵات. لە سەدەی شانزەهەمدا، ڕەبەنێك لەم خەڵوەتگایەوە، کە ناوی سولاقا بوو، گەشتی کرد بۆ ڕۆما و بوو بە یەکەم هێڵی نوێ لە پەتریاکەکانی کاسۆلیکی (کلدانی). بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، دێری ڕەبان هۆرمیزد لە ژێر سەرپەرشتی کڵێسای ئاشوریەکانی ڕۆژهەڵات مایەوە. پەتریارکەکانی ئەم کڵێسایە هەر لێرە نێژراون و گۆڕەکانیان دەقی درێژ و پڕ زانیارییان لەسەرە.  

    لە سەدەی هەژدەی زاینیدا، دێرەکە ڕووبەڕووی هەندێك پەلاماردان بۆیەوە لەلایەن کوردەکانەوە. ئەمەش بووە هۆی ئەوەی کە شوێنەکە چۆڵبکرێت.2 لە ساڵی 1808دا، ژیانی خەڵوەتی لەم دێرەدا جارێکی تر بنیاتنرایەوە لە لایەن ڕەبەن گابرێیل دانبۆ (1775-1832). بەڵام شوێنەکە جارێکی تر کەوتەوە بەر کۆمەڵێك پەلاماردان، وەك ئەو پەلامارەی کە دانبۆ خۆی تێدا کوژرا. دێرەکە تاڵانکرا و باج لەسەر کۆبونەوەکانی ناو کڵێساکە دانراو و کۆکرایەوە. لە ئەنجامدا، دێرێکی نوێ، کە ناوی خانمی-ئێمەی-تۆوەکان بوو، لە ساڵی 1858 دا نزیکتر لە ئەلقۆش دروستکرا. ئەم دێرە نوێیە، نزیکەی 50 ڕەبەنی تێدا دەژیا. ئەمڕۆش وا دیارە کە ژیانی خەڵوەتی جارێکی تر بەجێهێڵدراوە لێرە و کۆمەڵگەی مەسیحی زۆر کەمبونەتەوە بە هۆی پشێوی و توندوتیژیەکانەوە بە تایبەتی لە دوای ساڵی 2003وە. لەم ساڵانەی دوایدا، ئەم کۆمەڵگایە و کڵێساکەی نۆژەنکردنەوەی باشیان بەخۆوە دیوە. ئەم نۆژەنکاریەش بە تایبەتی بە کڵێسای ڕۆحی پیرۆزەوە دیارە. دەروازە و دەرگاکانی ناوەوەی گەورەکراون و دیوارەکانی گەچکاری کراون و شوێنی نوێژخوێندنەکەی بە کارەبا ڕووناککراوەتەوە. لە مانگی 10ی ساڵی 2013دا، کاتێك تیمی MMM سەردانی شوێنەکەیان کرد، کۆمەڵێك مەوادی بیناسازی لە شوێنەکە بوون، ئەمەش ئاماژە بەوە دەدات کە نیازی زیاتر بنیاتنانەوەی ئەم شوێنە هەبووە.

    • 1. Awad 1934.
    • 2. Awad 1934.

    سەرچاوە گشتیەکانی 'مێژوو': Awad 1934; Brock 2009.

     

    عواد، كوركيس حنا.1934. أثر قديم في العراق: دير الربان هرمزد (بجوار الموصل). الموصل: مطبعة نجم.

    Baumer, Christoph. 2006. The Church of the East: An Illustrated History of Assyrian Christianity. London: I. B. Tauris.

    Brock, Sebastian. 2009. “Monasticism in Iraq: The Cultural Contribution.” In The Christian Heritage of Iraq: Collected Papers from the Christianity of Iraq I-V Seminar Days, edited by Erica C.D. Hunter, 64-80. Piscataway, NJ: Gorgias.

    Budge, E. A. Wallis. 1902. The History of Rabban Hormizd the Persian and Rabban Bar-Idta. 2 vols. London: Luzac.

    Harrak, Amir. 2009. “Patriarchal Funerary Inscriptions in the Monastery of Rabban Hormizd: Types, Literary Origins, and Purpose.” Hugoye: Journal of Syriac Studies 62: 293–309.

    Leroy, Jules. 2004. Monks and Monasteries of the Near East. Piscataway, NJ: Gorgias.

    ناوەڕۆك
    Helen Malko (2016)
    چاککردنی ناوەڕۆك
    ماسیۆ پیبڵز (12/3/19)